Premier Bart De Wever stapt naar de koning: wat kunnen de gevolgen daar van zijn?

Belgische begrotingscrisis regering de wever: waarom de politieke impasse en oplopende inflatie de staatshuishouding onder druk zetten

De economische context maakt de ontmoeting wel bijzonder belangrijk. België kampt met een combinatie van een afzwakkende economische groei, hardnekkige inflatie, hoge overheidsuitgaven en een aanzienlijk begrotingstekort. Die problemen versterken elkaar. Wanneer de economie vertraagt, groeien de belastinginkomsten minder snel en wordt het moeilijker om de begroting op orde te krijgen. Tegelijkertijd blijven de uitgaven voor pensioenen, gezondheidszorg, sociale zekerheid en rentelasten toenemen. Als de inflatie bovendien langer hoog blijft, stijgen ook de kosten voor lonen, overheidscontracten en allerlei publieke voorzieningen.

De Belgische inflatie bedroeg in oktober 2026 5,26%, tegenover 4,69% in september en 3,97% in augustus. Dat blijkt uit de cijfers van Statbel, gepubliceerd op donderdag 29 oktober. - Voeding: lichte prijsdaling op jaarbasis van 0,18%. De sterke stijging van de energieprijzen is dus de belangrijkste verklaring voor de oplopende inflatie. De consumptieprijsindex steeg in oktober met 0,91% tegenover september. De Belgische inflatie versnelt dus opnieuw aanzienlijk. Wat de koopkracht van gezinnen onder druk zet en de begrotingsopdracht van de federale regering-De Wever nog moeilijker maakt.

Dat beperkt alleszins de manoeuvreerruimte van de federale regering. De Wever moet niet alleen besparen, maar ook voldoende ruimte creëren voor investeringen in defensie, energie, infrastructuur en concurrentiekracht. Bovendien moet hij rekening houden met de koopkracht van gezinnen en de financiële draagkracht van ondernemingen.

De Wever gaat straks en dat betekent dat de begrotingscrisis dreigt uit te monden in een politieke crisis. De ontmoeting van premier Bart De Wever met koning Filip krijgt vandaag een bijzonder gewicht. De aanleiding is niet zomaar een periodieke audiëntie. Na een nieuwe nachtelijke onderhandelingsmarathon is de federale regering er niet in geslaagd een akkoord te bereiken over de begroting. De gesprekken binnen het kernkabinet zijn maandagochtend zonder resultaat beëindigd. Volgens persagentschap Reuters overweegt De Wever zijn ontslag aan de koning aan te bieden. Tegelijk moet worden aangestipt dat hij normaal ook op maandagochtend een afspraak heeft met de vorst. Het bezoek op zich betekent dus nog niet automatisch dat de regering valt. 

De politieke impasse moet worden begrepen tegen de achtergrond van een bijzonder moeilijke economische situatie. België heeft te maken met een afzwakkende economische groei, een hoge overheidsschuld en een begrotingstekort dat dringend moet worden teruggedrongen. Daarbovenop blijft de inflatie hardnekkig hoog. Volgens de meest recente cijfers van Statbel bedroeg de inflatie in september 4,69%, tegenover 3,97% in augustus. Vooral de hogere energieprijzen, met stijgingen voor aardgas, elektriciteit en motorbrandstoffen, spelen daarbij een belangrijke rol. Dat maakt het voor gezinnen moeilijker om hun koopkracht op peil te houden en verhoogt tegelijkertijd de kosten voor ondernemingen. 

Voor De Wever ligt de uitdaging nog steeds in het vinden van ongeveer 10 miljard euro aan budgettaire inspanningen tegen 2029. Dat is een bijzonder zware opdracht, zeker omdat de coalitiepartijen fundamenteel van mening verschillen over de manier waarop die besparingen moeten worden gerealiseerd. Vooruit wil dat vermogende burgers en grote kapitaalkrachtige groepen een grotere bijdrage leveren. De MR verzet zich tegen bijkomende belastingen en wil vermijden dat de sanering vooral via fiscale maatregelen gebeurt. Ook CD&V en Les Engagés moeten rekening houden met hun eigen politieke en maatschappelijke gevoeligheden.

De economische gevolgen van een langdurige politieke impasse mogen niet worden onderschat. België moet niet alleen zijn begroting op orde krijgen, maar ook het vertrouwen van de financiële markten behouden. Wanneer beleggers twijfelen aan het vermogen van een regering om de overheidsfinanciën onder controle te krijgen, kunnen zij een hogere rentevergoeding eisen op Belgische staatsobligaties. Dat maakt de financiering van de overheid duurder en vergroot op termijn opnieuw het begrotingsprobleem. Het wordt dan een zichzelf versterkende beweging: hogere rentelasten beperken de beschikbare middelen voor investeringen en beleid, terwijl de economische groei onder druk blijft staan.

Een bijkomend probleem is dat de regering weinig tijd meer heeft. De Wever wil uiterlijk dinsdag 3 november een akkoord bereiken om te vermijden dat België opnieuw met voorlopige twaalfden moet werken. In dat geval mag de overheid maandelijks slechts een twaalfde van bepaalde uitgaven uit de vorige begroting besteden. Dat bemoeilijkt nieuwe beleidsmaatregelen en investeringen.

Wat kan het bezoek aan de koning concreet betekenen? Als De Wever zijn ontslag aanbiedt, kan koning Filip dat aanvaarden, maar hij kan ook vragen om voorlopig aan te blijven en de onderhandelingen voort te zetten. Vervolgens kunnen gesprekken met de coalitiepartners en eventueel andere politieke partijen volgen. Een ontslagaanbod betekent dus niet noodzakelijk dat er onmiddellijk nieuwe verkiezingen komen.

De kern van het probleem is dat België zich economisch weinig politieke onzekerheid kan veroorloven. Een regering die geen overeenstemming vindt over de begroting, dreigt ook haar geloofwaardigheid tegenover gezinnen, ondernemingen en financiële markten te verliezen. De ontmoeting met de koning wordt daardoor een belangrijk moment voor de toekomst van de Arizona-coalitie én voor het vertrouwen in de Belgische overheidsfinanciën.