Franse staatsschuld en rente: waarom stijgende CDS-premies en begrotingstekorten de eurozone raken

Welke combinatie van hoge schulden, begrotingstekorten en rente drijft het Franse probleem?

De onderliggende oorzaak is een combinatie van hoge overheidsschulden, grote begrotingstekorten, politieke onzekerheid en hogere algemene renteniveaus. Frankrijk heeft weinig ruimte om de begroting snel te verbeteren, terwijl de rente-uitgaven steeds zwaarder op de overheidsfinanciën drukken. Daardoor ontstaat een potentieel sneeuwbaleffect: hogere rente betekent hogere financieringskosten, waardoor het begrotingstekort moeilijker terug te dringen is, wat beleggers vervolgens weer kan aanzetten tot het eisen van een hogere rente.

Opvallend is bovendien dat niet alleen de obligatierente stijgt, maar ook de CDS-premies. Een credit default swap is in feite een verzekering tegen wanbetaling. Wanneer de CDS-prijs stijgt, betekent dit dat de markt meer risico in de betreffende staatsschuld verdisconteert. De Franse vijfjarige CDS is sinds begin september met ongeveer 36 basispunten gestegen tot circa 72 basispunten. Dat wijst erop dat beleggers niet uitsluitend rekening houden met politieke onzekerheid, maar in toenemende mate ook met het financiële risico van de Franse overheid.

Toch moeten we dit niet meteen gelijkstellen aan een nieuwe eurocrisis zoals in 2011-2012. De Europese financiële infrastructuur is sindsdien versterkt en de ECB beschikt over instrumenten om extreme fragmentatie van de obligatiemarkten tegen te gaan. Bovendien functioneren de markten momenteel nog en is Frankrijk niet afgesneden van financiering. De ECB ziet op dit moment dan ook geen reden om in te grijpen.

Het interessante is echter het besmettingsgevaar. Niet alleen Frankrijk wordt geraakt: ook de renteverschillen van Italië, België, Griekenland, Spanje en Portugal zijn de jongste dagen opgelopen. Dat maakt de situatie belangrijker dan uitsluitend een Frans begrotingsprobleem. Als beleggers Europese staatsobligaties opnieuw structureel risicovoller gaan beoordelen, kunnen de financieringskosten in de hele eurozone stijgen.

Voor beleggers is vooral de combinatie van hoge schulden + hogere rente + zwakke economische groei + politieke onzekerheid gevaarlijk. Dat kan bovendien gevolgen hebben voor aandelen, vastgoed en banken. Hogere obligatierentes maken vastgoed minder aantrekkelijk en verhogen de financieringskosten, terwijl banken juist kunnen worden geconfronteerd met grotere krediet- en staatsobligatierisico's.

Voor goud is deze ontwikkeling op langere termijn potentieel interessant. Een nieuwe Europese schuldencrisis zou de vraag naar een onafhankelijk monetair bezit kunnen vergroten. Op korte termijn kan echter juist de stijgende rente goud afremmen. De Franse situatie is daarom vooral een waarschuwing: de Europese schuldenproblematiek is niet verdwenen; zolang de rente laag was, bleef ze grotendeels verborgen, maar bij structureel hogere rente wordt de rekening steeds zichtbaarder.