Een bijkomende factor om ons zorgen over te maken: Japanse obligatiemarkten bevinden zich momenteel in een turbulente fase

Internationaal kunnen die stijgende rentes leiden tot een herwaardering van activa en een verschuiving in kapitaalstromen. Japanse beleggers, die traditioneel aanzienlijke hoeveelheden buitenlandse obligaties bezitten, zouden kunnen terugkeren naar binnenlandse activa vanwege de aantrekkelijkere rendementen, wat druk kan uitoefenen op andere obligatiemarkten, zoals die van de VS .

De Bank of Japan (BoJ) staat voor een uitdaging. Hoewel de centrale bank haar obligatieaankopen geleidelijk afbouwt, blijft ze alert op de marktdynamiek. BoJ-gouverneur Kazuo Ueda heeft aangegeven dat de bank bereid is in te grijpen om de rentestijgingen te beheersen, mocht dat nodig zijn . Tegelijkertijd overweegt de BoJ verdere renteverhogingen als de economische en prijsontwikkelingen in lijn blijven met hun prognoses .

Nergens is de stijging van de curve zo bruut geweest als in Japan, zo merkt Frank Vranken van Bank Edmond de Rothschild op. Terwijl het renteverschil tussen de 10- en 30-jarige obligaties in de VS 52 basispunten bedraagt, het hoogste niveau sinds 2021, heeft dezelfde spread in Japan 160 basispunten bereikt, het hoogste niveau ooit. 

In absolute termen staat de Japanse 30-jarige staatsrente zelfs op het hoogste niveau tot nu toe deze eeuw. Eerlijkheidshalve moet Vranken zeggen dat die laatste opmerking ook geldt voor het Verenigd Koninkrijk, maar hier is de curve lang niet zo steil als in Japan. 

De bearmarkt bij de obligaties is dus het sterkst in Japan geëvolueerd, sterker nog dan in de VS. Men kan zich afvragen hoe dat komt, aldus Vranken. De markten zijn de laatste tijd wat ongerust geworden over de staatsschuld en de hoge schuldenlast. De schuld/bbp-ratio van Japan bedraagt een duizelingwekkende 240% en de inflatie is razendsnel gestegen. 

De rijstprijs is de pan uitgerezen en daardoor zijn ook de inflatieverwachtingen bij consumenten sterk gestegen. Japan kampt met een ‘rijstcrisis’ omdat de prijs van zijn favoriete basisvoedsel het afgelopen jaar bijna is verdubbeld, als gevolg van de toenemende inflatie en tekorten aan aanbod. Vrijdag vrijgegeven overheidsgegevens laten zien dat de rijstprijs in april met 98,4 procent op jaarbasis is gestegen, na een stijging van 92,5 procent op jaarbasis in maart.

Consumenten verwachten dat de consumentenprijsindex (CPI) binnen 12 maanden de 10% zal overschrijden en dat is volgens Frank Vranken heel indrukwekkend. En natuurlijk, als consumenten daardoor hun aankopen naar voren halen, zullen de inflatieverwachtingen direct leiden tot een hogere totale inflatie. De inflatieverwachtingen zouden dan niet verankerd zijn.

De huidige ontwikkelingen op de Japanse obligatiemarkten zijn zeker reden tot waakzaamheid. De combinatie van stijgende rentes, hoge staatsschuld en politieke onzekerheid kan leiden tot verhoogde volatiliteit op de financiële markten. Hoewel Japan historisch gezien in staat is geweest om zijn schulden te beheren dankzij binnenlandse financiering en een sterke institutionele basis, zijn de huidige omstandigheden ongekend. Beleggers en beleidsmakers wereldwijd doen er goed aan deze situatie nauwlettend te volgen, gezien de potentiële spillover-effecten op de wereldwijde financiële stabiliteit.

Een andere zorg is volgens Vranken het antwoord op de vraag wie de Japanse staatsschuld in handen heeft. Momenteel heeft de Japanse centrale bank ongeveer 51% in handen, terwijl buitenlandse beleggers slechts 13% in handen hebben. De resterende 36% is in handen van binnenlandse beleggers. Maar het is duidelijk dat de BoJ enorme verliezen lijdt. 

Om te voorkomen dat de opbrengsten van Japanse staatsobligaties verder stijgen, zou ze meer obligaties kunnen opkopen, maar dat zou liquiditeitsinjecties betekenen en daarmee mogelijk meer inflatiezorgen veroorzaken. Tegelijkertijd zou ze de kredietverlening bij de commerciële banken moeten beperken, wat de groei zou belemmeren. 

Maar naast de verliezen van de BoJ verliezen binnenlandse beleggers ook geld op Japanse staatsobligaties. Dit zou volgens Vranken kunnen leiden tot een repatriëring van obligatiebeleggingen, omdat ze hun posities elders vereffenen, wat tot obligatieverliezen in het buitenland zou leiden. En Japanse beleggers zijn grote kopers van obligaties in vreemde valuta.